WYBRANE METODY ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW

Jan Przewoźnik

Całe nasze życie polega na rozwiązywaniu problemów, od najprostszych poczynając, na bardzo skomplikowanych i poważnych kończąc. Ale czy zastanawiamy się nad tym, jak rozwiązujemy problemy? Czy zastanawiamy się nad stosowanymi strategiami, technikami, metodami, które przyjmujemy, albo które mogłyby ułatwić nam życie? Często twierdzi się, że nasze szkolnictwo kładzie zbyt duży nacisk na uzyskiwanie wiadomości, faktów, a pomija się przy tym kształcenie umiejętności myślenia. Zwłaszcza tej wspaniałej umiejętności: twórczego myślenia, twórczego rozwiązywania problemów. A problemy można polubić, właśnie jako okazję do twórczego działania, nietuzinkowego życia. Jest takie powiedzenie, że nie ma problemów - są tylko możliwości. Jest to przykład myślenia pozytywnego tego samego typu, które widzimy w ujęciu konfliktu: konflikt, to przyszłe porozumienie. Jeśli tak popatrzymy na konflikt z kimś bliskim, zwiększamy sobie już na starcie szanse na porozumienie!

A stykamy się nie tylko z aktualnymi problemami. Wiadomo, że czekają nas nowe. I wiadomo, że będziemy je jakoś rozwiązywać. A podjęte decyzje będziemy wcielać w życie. Jako rodzice, nauczyciele, pracownicy. Czy przygotowujemy się na te nowe sytuacje? Czy świadomie pracujemy nad rozwojem umiejętności rozwiązywania problemów? Konsekwencje tej umiejętności odczujemy przecież przede wszystkim my sami, ale także nasi bliscy, lub osoby zaangażowane z nami we wspólne sprawy.

Weźmy taki przykład: praca menedżera w dużej mierze polega na analizie sytuacji, przestrzeni problemowej, problemów, podejmowaniu decyzji i wcielaniu ich w życie. Ale Peter Drucker zwraca uwagę, że o powodzeniu firmy decyduje nie tylko rozwiązywanie już istniejących, czy dopiero co powstałych problemów, ale także poszukiwanie nowych dróg rozwoju, nowych możliwości firmy. Jest to więc ciągłe wychodzenie poza aktualną sytuację, ciągłe przewidywanie i wyobrażanie sobie różnych wariantów przyszłości. Przyszłości wspólnej dla menedżera i jego pracowników!

Problemy - to możliwości. Zobaczmy na jednym prostym przykładzie, jak trywialną sytuację, może nawet nieprzyjemną, możemy zamieniać na wspaniałe pole do popisu naszych twórczych możliwości.

Wyobraźmy sobie, że do małego Jasia podchodzi jego starszy brat, pokazując mu dwie monety o wartości 1 i 2 zł. Jak wiemy, złotówka jest większa od dwuzłotówki. Jasiu słyszy podchwytliwe pytanie:

- Jasiu, którą monetę chcesz dostać, tę większą czy tę mniejszą?

Jasiu myśli, myśli, myśli i wreszcie odpowiada:

- Tę większą.

- Ha, ha - słyszy w odpowiedzi i dostaje złotówkę.

Fama o głupim Jasiu rozchodzi się po okolicy. Co raz to podchodzą do niego różni prześmiewcy i pytają:

- Jasiu, którą monetę chcesz dostać?

Jasiu za każdym razem po namyśle wybiera tę większą złotówkę.

Aż wreszcie jakaś dobrotliwa, życzliwa Jasiowi osoba pragnie przerwać jego męczarnie, pragnie ukrócić to wyśmiewanie się i poucza tak:

- Jasiu. Widzisz, ty źle wybierasz. Ta mniejsza moneta ma większą wartość. Więcej kupisz za nią cukierków, niż za tę drugą. Za dwa złote kupisz więcej cukierków niż za złotówkę.

Jasiu tylko kiwa z politowaniem głową i replikuje:

- Oj, dobrodziejko, dobrodziejko. Gdybym ja wybierał dwa złote - ile razy zadawano by mi to naiwne pytanie? Raz, dwa? Wybieram zawsze "źle" - i w ten sposób od jakiegoś czasu mam już stałe źródło dochodu. Każdy chce się na własne oczy przekonać, jaki to ten Jasiu jest naiwny i nie zna się na monetach.

Zaskoczenie? Ale jednocześnie cała ta sytuacja uczy nas, jak twórczo można rozwiązywać pojawiające się przed nami problemy. Przykład pokazuje, jak często nie wystarczy nam wiedza "jak jest", wiedza, którą psychologowie nazywają wiedzą deklaratywną. Często musimy wyjść poza to "jak jest" i zadać wielce twórcze pytanie: "do czego to prowadzi?". Możemy wyobrażać sobie różne działania, jakie są do naszej dyspozycji i pytać: "do czego to prowadzi?". Nasze możliwości są tu ogromne. Często poważnym ograniczeniem jest brak naszej wyobraźni, fantazji. Ale to akurat możemy zmieniać. Ucząc się rozwiązywania problemów. Jak w wielu dziedzinach, niezwykle ważną rzeczą jest zastanowienie się nad sobą jako podmiotem myślenia.

PIERWSZY WAŻNY KROK - SAMOPOZNANIE

Jeśli chcę lepiej rozwiązywać problemy, co chciałbym szczególnie poprawić u siebie, co poznać, jakie zdolności rozwinąć? Lista tematów, którą każdy może sobie sporządzić, powinna pomóc w takiej autoanalizie. Oto kilka przykładów:

  • W jakich sytuacjach mam szczególne problemy decyzyjne?
  • Czy problemy mają związek bardziej z ludźmi czy też są natury bardziej teoretycznej lub praktycznej, technicznej?
  • Jakie mam aktualne najważniejsze problemy do rozwiązania; w swoim życiu prywatnym, zawodowym?
  • Co szczególnie chciałbym zmienić w swoim sposobie rozwiązywania problemów?
  • DEFINICJE POJĘCIA "PROBLEM"

    W literaturze spotykamy wiele definicji, określających, co to jest problem. Oto kilka przykładów.

    "Problem to zasadniczo pewien dylemat bez widocznej drogi wyjścia; to niepożądana sytuacja bez rozwiązania albo pytanie na które nie można natychmiast odpowiedzieć". (Pokras, 1989)

    "Problem albo problemat w znaczeniu potocznym lub naukowym oznacza przeszkodę, trudność, poważne zagadnienie, zadanie wymagające rozwiązania, sytuację wymagającą rozstrzygnięcia. Problem to nie rozwiązane zagadnienie, o którym często nie wiemy, z czego się składa, jak je zdefiniować i rozwiązać". (Penc, 1995)

    "Problem powstaje wtedy, gdy działalność podmiotu skierowana jest na osiągnięcie jakiegoś celu, lecz droga do tego celu nie jest znana, przynajmniej nie jest znana w pełni, tak że osiągnięcie celu wyłącznie na podstawie działania instynktownego lub nawykowego jest niemożliwe". (Kozielecki, 1975)

    "Problem (sytuacja problemowa) powstaje wtedy gdy człowiek zmierza do jakiegoś celu, lepiej lub gorzej sformułowanego, ale nie wie, w jaki sposób przekształcić stan wyjściowy w pożądany stan końcowy". (Nęcka, 1994)

    Jedno z pierwszych odkryć genialnego matematyka Gaussa (Wertheimer, 1945, Kozielecki, 1975, Nęcka, 1994) jest przykładem rzeczywistego problemu i jego rozwiązania.

    Załóżmy, że mamy obliczyć sumę ciągu liczb od 1 do 10. Jest to zadanie, a nie problem. Gdyż można wykonać ciąg operacji dodawania: 1+2+3+4 ... +10 i obliczyć sumę.

    Ale jeśli chcielibyśmy już obliczyć sumę dowolnego ciągu liczb naturalnych na podstawie wzoru, a nie prostego dodawania, to będzie to już problem do rozwiązania. Trzeba odkryć taki wzór. Dokonał tego właśnie Gauss a wzór ma postać: S = n(n+1)/2.

    METODY ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW

    Potocznie metodę określa się jako "świadomie i konsekwentnie stosowany sposób postępowania dla osiągnięcia określonego celu".

    Definicję tę możemy odnieść także do metod myślenia - które z rozmysłem przywołujemy w trakcie rozwiązywania problemu. Ważna jest świadomość stosowania metody! Stosujemy ją wtedy w sformalizowany sposób. Świadome stosowanie metod myślenia może stać się naszym nawykiem, usprawniającym proces podejmowania decyzji. Nawyki są integralną częścią naszego myślenia, odruchowymi sposobami postępowania, które jeśli są korzystne, powinny być stale obecne w naszym umyśle! I ćwiczone!

    * * *

    W dalszej części artykułu przedstawione zostaną proste metody rozwiązywania problemów. Zarówno problemy, jak i metody, mogą wzbogacić nasze życie! Bardzo wiele zależy od naszego nastawienia! Potraktujmy podane tu propozycje jako odskocznię do dalszych odkryć...

    BURZA PYTAŃ

    Podsumowanie: Generujemy pytania i wątpliwości na zadany temat.

    Cele: Wynajdujemy potencjalne i ukryte problemy.

    Procedura:

    1. Na tablicy wypisujemy hasło (np. "przesąd").

    2. Wytwarzamy jak najwięcej pytań na dany temat. (Etap "zielonego światła".)

    3. Dokonujemy krytycznej oceny pytań, ew. przekształcanie pytań. (Etap "czerwonego światła".)

    4. Formułujemy problemy.

    Komentarze:

    Nie oceniamy pytań na drugim, "zielonym" etapie!

    Wytwarzamy jak najwięcej pytań! Oryginalnych, zabawnych, nieoczekiwanych.

    Wspieramy innych w twórczym wyszukiwaniu pytań. Atmosfera nieskrępowanej twórczości!

    Metoda przydatna w fazie dostrzegania problemu.

    (Źródło: Nęcka, 1994)

    KRUSZENIE OBIEKTU

    Podsumowanie: Totalna krytyka istniejących urządzeń, obiektów, przedmiotów, itd.

    Cele: Zmiana naszych przekonań i wyobrażeń na temat otaczającej rzeczywistości.

    Procedura:

    1. Ustalamy przedmiot kruszenia. (Np. ołówek, stanowisko komputerowe.)

    2. Wyszukujemy jak najwięcej wad w wybranym przedmiocie.

    3. Analizujemy i kategoryzujemy znalezione wady.

    Komentarze:

    Krytykujemy bez ograniczeń i zajadle! Staramy się wynaleźć jak najwięcej wad. Zachęcamy innych do krytyki i budujemy własne pomysły na ich ideach.

    Wady dzielimy na:

    - trywialne; łatwe do usunięcia;

    - oczywiste; możemy je usunąć, gdy mamy odpowiednie środki;

    - ukryte; nie zdawaliśmy sobie do tej pory sprawy z ich istnienia; musimy twórczo pomyśleć, żeby rozwiązać problem;

    - wady urojone; nie mające praktycznie znaczenia (np. ołówek nie śpiewa).

    Metoda przydatna w fazie dostrzegania problemu.

    (Źródło: Nęcka, 1994)

    KRUSZENIE IDEI

    Podsumowanie: Totalna krytyka idei, wyrażonych w formie twierdzeń.

    Cele: Zmiana naszych przekonań i wyobrażeń na temat otaczającej rzeczywistości.

    Procedura:

    1. Ustalamy przedmiot kruszenia. (Np.: Wprowadzenie nowego produktu na rynek oznacza same kłopoty.)

    2. Wyszukujemy jak najwięcej wad w wybranym twierdzeniu.

    3. Analizujemy i kategoryzujemy znalezione wady.

    Komentarze:

    Krytykujemy bez ograniczeń i zajadle! Staramy się wynaleźć jak najwięcej wad. Zachęcamy innych do krytyki i budujemy własne pomysły na ich ideach.

    Wady dzielimy na:

    - trywialne; łatwe do usunięcia;

    - oczywiste; możemy je usunąć, gdy mamy odpowiednie środki;

    - ukryte; nie zdawaliśmy sobie do tej pory sprawy z ich istnienia; musimy twórczo pomyśleć, żeby rozwiązać problem;

    - wady urojone; nie mające praktycznie znaczenia.

    Metoda przydatna w fazie dostrzegania problemu.

    (Źródło: Nęcka, 1994; Kaufman i in., 1975)

    WYSZUKIWANIE ANALOGICZNYCH ROZWIĄZAŃ

    Podsumowanie: Poszukujemy twórczych i przydatnych rozwiązań, które już ktoś zastosował w odniesieniu do podobnych problemów.

    Cele: Odkrycie nowych, twórczych i przydatnych możliwości stawiania i rozwiązywania problemów.

    Procedura:

    1. Określamy nasz problem i potencjalne rozwiązania; lub też w ogóle nie ustalamy na razie problemu.

    2. Analizujemy inne dziedziny, w których podobnie ustrukturyzowane problemy były efektywnie rozwiązane.

    3. Analizujemy tamte efektywne rozwiązania.

    4. Poszukujemy, jak możemy zastosować podobne rozwiązanie w naszym problemie lub dziedzinie.

    Komentarze:

    Ta metoda jest odwróceniem naturalnego porządku rzeczy: najpierw znajduje się rozwiązanie, a potem ustala problem dla niego.

    Przykład: samoloty o zmiennej powierzchni skrzydeł, ułatwiających lądowanie w niesprzyjających warunkach. Ideę stosujemy w pływaniu: koła ratunkowe ze sprężonym powietrzem dla samotnych pływaków.

    Metoda przydatna w fazie dostrzegania problemu.

    (Źródło: Nęcka, 1994)

    Przykład:

    Chcemy, żeby samochody wolniej jeździły przy nas. Boimy się szybko nadjeżdżających z naprzeciwka samochodów. Szukamy: kiedy dochodzi do takiej sytuacji, że samochody zwalniają?

    Odpowiedź: kiedy na horyzoncie pojawia się samochód policyjny! Pomalujmy więc nasz samochód w kolorach zbliżonych do policyjnego!

    MORFOLOGIA POLA PROBLEMOWEGO

    Podsumowanie: W badanym obszarze wyróżniamy zmienne i sprawdzamy różne wartości, jakie mogą przyjąć. Wybieramy zestaw odpowiedni do potrzeb.

    Cele: Kombinatoryczne wymyślenie nowego produktu lub idei.

    Procedura:

    1. Wyróżniamy najważniejsze aspekty, wymiary badanego obszaru.

    2. Oceniamy, jakie stany rzeczy mogą nastąpić w poszczególnych wymiarach, aspektach. tworzymy jak najwięcej kombinacji.

    3. Tworzymy model optymalny.

    Czas trwania: W zależności od problemu.

    Komentarze:

    Metoda przydatna w fazie dostrzegania problemu.

    (Źródło: Guilford 1978, Zwicky, 1969)

    KONTROLNE LISTY PYTAŃ

    Podsumowanie: Ustalamy serię pytań i udzielamy systematycznych odpowiedzi.

    Cele: Lepiej zrozumiemy problem.

    Procedura:

    Możliwe pytania:

    1. Jakie jest hasło mojego problemu?

    2. Dlaczego sprawa w ogóle stanowi problem?

    3. Dlaczego sprawa stanowi problem dla mnie (dla nas?)?

    4. Jakie rozwiązania już podejmowano? ("Sześć godzin w bibliotece może zastąpić sześć miesięcy badań." Wilson, 1968.)

    5. Co chcemy uzyskać?

    Komentarze: Warto opracowywać całe systemy pytań, które ułatwią znajdywanie nowych rozwiązań.

    (Źródło: Nęcka, 1994)

    TWORZENIE DYFERENCJAŁU SEMANTYCZNEGO

    Podsumowanie: Do kluczowego pojęcia, obiektu lub problemu tworzymy metafory, które umieszczamy na kole w różnych odległościach od siebie.

    Cele: Zrozumiemy lepiej znaczenie pojęcia, problemu.

    Procedura:

    1. Wybieramy kluczowe dla problemu pojęcie.

    2. Tworzymy pulę metafor na temat pojęcia kluczowego.

    3. Budujemy dla każdej przeciwstawnej pary metafor (oddających przeciwstawne cechy obiektu, pojęcia kluczowego, problemu) kontinuum.

    Komentarze:

    Możemy określać przybliżone wartości na poszczególnych wymiarach i tworzyć profil pojęcia.

    (Źródło: Nęcka, 1992, 1994; Kaufman, 1975;)

    IDENTYFIKACJA OSOBISTA

    Podsumowanie: Traktujemy własne ciało jako laboratorium do pracy nad problemem.

    Cele: Głębsze zrozumienie problemu.

    Procedura:

    1. Określamy pojęcie, lub obiekt.

    2. Identyfikujemy się bardzo emocjonalnie z wybranym pojęciem lub obiektem.

    3.Wyobrażamy sobie, co się dzieje z naszym ciałem. zadajemy sobie pytania: jak się czuję, co przeżywam?

    Komentarze:

    (Źródło: Gordon 1961; Nęcka 1994)

    PSYCHODRAMA

    Podsumowanie: Odgrywamy scenki związane z problemem lub jego rozwiązaniem.

    Cele: Głębsze zrozumienie badanego problemu.

    Procedura:

    1. Ustalenie problemu.

    2. Rozdział ról.

    3. Gra.

    4. Analiza psychodramy.

    (Źródło: Kaufman 1975; Roine 1994)

    FIGURA I TŁO

    Podsumowanie: Wyodrębnić w problemie figurę i tło i następnie dokonać zamiany.

    Cele: Skutecznie i pożytecznie możemy zredefiniować problem, który będzie odtąd łatwo rozwiązywalny.

    Procedura:

    1. Wyodrębniamy figurę. Np.: "Jak przystosować dziecko neurotyczne do warunków szkolnych."

    2. Ustalenie tła. Np.: określenie warunków szkolnych.

    3. Zamiana. Np.: "Jak przystosować otoczenie szkolne do psychiki dziecka wrażliwego?"

    Komentarze:

    Umiejętność redefinicji problemu to jedna z ważniejszych umiejętności w procesie twórczego rozwiązywania problemów.

    Zamiana figury i tła: przystosowanie osób upośledzonych ruchowo do życia w społeczeństwie; przystosowanie architektoniczne do osób niepełnosprawnych.

    Metoda przydatna w fazie definiowania problemu i ustalania przestrzeni problemowej, przy badaniu ukrytych założeń.

    Przykład: chcemy dowozić pizzę do klientów. Możemy postawić na jakość (smak). Ale możemy postawić na czas, terminowość. Jeśli w ciągu 30 minut nie dowieziemy pizzy, to klient otrzymuje ją za darmo! Dobra zabawa i stawianie na jeden czynnik: czas!

    SZEŚĆ MYŚLOWYCH KAPELUSZY

    Podsumowanie: Koncentrujemy się tylko na wybranych aspektach problemu, obiektu, rzeczywistości.

    Cele: Metoda sześciu kapeluszy jest w gruncie rzeczy narzędziem sterowania uwagą.

    Procedura:

    Podczas rozwiązywania problemu nakładamy w zespole kolejne "kapelusze myślowe".

    KAPELUSZ BIAŁY. Fakty, liczby, dane, informacje. Co wiemy? Jakie dane musimy zdobyć?

    KAPELUSZ CZERWONY. Emocje, odczucia, przeczucia, intuicja. Co odczuwamy w związku z tą sprawą w momencie, gdy o niej myślimy?

    KAPELUSZ CZARNY. Ostrożność, ocena prawdziwości, osądzanie, sprawdzanie, weryfikacja faktów. Czy fakty są spójne? Czy to będzie funkcjonować? Czy to będzie bezpieczne? Czy to jest możliwe?

    KAPELUSZ ŻÓŁTY. Korzyści, zalety, zyski, oszczędności. Dlaczego to warto zrobić? Jakie będą korzyści? Dlaczego to się będzie opłacać?

    KAPELUSZ ZIELONY. Badanie możliwości, dociekanie, poszukiwania, sugestie, propozycje, pomysły, innowacje. Rozwiązania alternatywne. Co tu da się zrobić? Czy można to zrobić w inny sposób? Czy mamy jakieś pomysły?

    KAPELUSZ NIEBIESKI. Myślenie o myśleniu. Kontrola i sterowanie procesem myślenia. Podsumowanie. Dokąd doszliśmy? Jaki powinien być następny krok? Program rozwiązania problemu.

    Komentarze:

    Ćwiczenia w metodzie sześciu kapeluszy.

    1) W twojej szkole zdarza się sporo kradzieży. Ufundowano nagrodę za złapanie złodzieja. Czy to dobry pomysł?

    2) Co by było, gdybyś w ogóle nie oglądał telewizji ani nie czytał gazet?

    (Źródło: de Bono 1994)

    AMW - Alternatywy, Możliwości, Wybory

    Podsumowanie: Szukamy alternatyw w:

    - postrzeganiu

    - działaniu

    - rozwiązaniu

    - wyjaśnianiu

    - projektowaniu.

    Cele: Poszerzamy zakres uwagi.

    Procedura:

    Szukamy innych możliwości do wszystkiego, co przyjmujemy.

    1. Jakie mogą być inne sposoby sformułowania problemu, rozwiązania problemu, wyjścia z sytuacji?

    2. Jakie mogą być inne kierunki działania?

    Komentarze:

    Jednoznacznie musimy określić cel naszego poszukiwania alternatyw, nowych możliwości.

    "Drogie OMO". "Jak ci się spało na tej amerykance?"

    Ćwiczenia:

    1. Trzeba zebrać pieniądze na cele dobroczynne w ciągu jednego dnia.

    2. Trzeba nagrodzić pracowników za dobrze wykonaną pracę, ale nie za pomocą pieniędzy.

    (Źródło: de Bono 1994)

    Przykład:

    Firma Church and Dwight Company produkuje czystą sodę do pieczenia, o nazwie Arm and Hammer. Produkt znany był już od 135 lat jako dwuwęglan sodu. Aż odkryto nowe zastosowania:

    1. Po zmieszaniu z winianem potasu nadawał się jako środek spulchniający, w przemyśle spożywczym.

    2. Jako środek przeciw zgadze i zapobiegający powstawaniu kamienia nazębnego, w medycynie.

    3. Jako środek czyszczący - proszek do czyszczenia lodówek.

    4. Jako absorbent wchłaniający zapachy.

    WARTOŚCI I INTERESY

    Podsumowanie: Patrzymy na różne konsekwencje naszych działań.

    Cele: Jesteśmy bardziej świadomi społecznych następstw naszego działania.

    Procedura:

    1. Czyje i jakie interesy mogą być naruszone?

    2. Czyje i jakie wartości mogą być docenione?

    Komentarze: Spróbujmy przeanalizować skutki budowy trasy szybkiego ruchu do miasta: rolników, ludzi na trasie, mieszkańców centrum, sprzedawców samochodów. Odkryjemy różnorodność punktów widzenia.

    (Źródło: de Bono 1994)

    IPW - Inne Punkty Widzenia

    Podsumowanie: Badamy, kogo i w jaki sposób dotyczą konsekwencje naszego działania.

    Cele: Wczuwamy się w sytuację innych ludzi.

    Procedura:

    1. Kto odczuje konsekwencje obmyślonego przez nas działania? Lista osób.

    2. Co myślą o tych konsekwencjach ci, których one dotyczą?

    3. Jakie poglądy maja ci ludzie?

    4. Co ma dla nich szczególne znaczenie?

    (Źródło: de Bono 1994)

    SiN - Skutki i Następstwa

    Podsumowanie: Badamy jak najszersze konsekwencje podjęcia pewnych działań.

    Cele: Zbadanie skutków naszego obmyślonego działania.

    Procedura:

    Zestaw pytań:

    1. Czy ten plan, ta propozycja rozwiązania się powiedzie?

    2. Jakie przyniesie korzyści to rozwiązanie?

    3. Jakie jest ryzyko związane z tym rozwiązaniem?

    4. Jakie są korzyści związane z realizacją tego planu, czy propozycji rozwiązania?

    5. Jakie koszty pociąga za sobą realizacja tego a nie innego rozwiązania?

    6. Co może w planie się nie udać?

    7. Jaki może być najgorszy wariant?

    8. Jaki może być optymalny wariant?

    9. Jaki wariant jest najbardziej prawdopodobny?

    10. Jakie są zagrożenia?

    11. Jakie są czynniki wspomagające?

    12. Jakie są skutki:

    - bezpośrednie

    - krótkoterminowe

    - średnioterminowe

    - długoterminowe?

    13. W jakim stopniu jestem pewny przyszłych wydarzeń?

    Komentarze:

    Bardzo ważna metoda badania naszego myślenia! Zwłaszcza dla młodych ludzi, którzy często nie przewidują daleko w przyszłość.

    (

    Źródło: de Bono 1994)

    ZWI - Zalety, Wady i to, co Interesujące

    Podsumowanie: Poszukujemy interesujących możliwości i badamy ich zalety i wady.

    Cele: Poszerzamy pole widzenia przestrzeni problemowej, poprawiamy rozeznanie w sytuacji decyzyjnej.

    Procedura:

    Zestaw pytań:

    1. Jakie to ma zalety?

    2. Jakie to ma wady?

    3. Co jest w tym interesujące?

    4. "Ciekawe, co by się stało, gdyby ..."

    5. "Ciekawe, do czego to prowadzi?"

    6. "Ciekawe, co by było, gdyby ..."

    Komentarze:

    Podobna metoda: plusy i minusy.

    Ćwiczenia:

    1. W przedsiębiorstwie (rodzinie) wprowadzono system: każdy z członków kadry zarządzającej może przy swoim nazwisku na początku pracy zapalić jedną z lampek: zieloną - jest do dyspozycji; czerwoną - dziś jest zajęty, w złej formie.

    2. W pewnym mieście wprowadzono specjalne rowery, do bezpłatnego użytku.

    3. Czy podwładni (uczniowie, studenci) powinni wystawiać raz w roku ocenę swoim zwierzchnikom (nauczycielom, profesorom)?

    4. Raz w tygodniu dzieci samodzielnie prowadzą dom.

    5. Raz w miesiącu podwładni zarządzają większym działem w przedsiębiorstwie.

    (Źródło: de Bono 1994)

    C i D - Cel i Dążenie

    Podsumowanie: Badamy cel ogólnie pojęty i nasze dążenia.

    Cele: Zawężamy pole percepcji przestrzeni problemowej i zakres uwagi. Koncentracja na zadaniu, na sprawach najważniejszych.

    Procedura:

    Pytania:

    1. Nad czym się teraz zastanawiam?

    2. Do czego teraz zmierzam?

    3. Jakie są cele cząstkowe?

    Komentarze:

    Pytania 1 i 2 ważne m.in. na nudnych naradach. Zwracajmy uwagę na różnice w CiD pomiędzy ludźmi.

    (Źródło: de Bono 1994)

    P P - Podstawowe Priorytety

    Podsumowanie: Koncentrujemy się na sprawach, które mają pierwszeństwo przed innymi.

    Cele: Zawężamy pole percepcji przestrzeni problemowej i zakres uwagi. Koncentracja na zadaniu, na sprawach najważniejszych.

    Procedura:

    1. Poszukujemy priorytetów pozytywnych (dążenie do czegoś).

    2. Poszukujemy priorytetów negatywnych (unikanie czegoś).

    3. Określamy liczbę priorytetów.

    Komentarze:

    (Źródło: de Bono 1994)

    P O - Prowokacyjna Operacja

    Podsumowanie: Poszukujemy prowokacji w myśleniu i sprawdzamy ich przydatność w rozwiązaniu.

    Cele: Przerzucenie myślenia na tory "w bok".

    Procedura:

    1. Sygnalizujemy prowokację słówkiem - PO.

    2. Wymyślamy prowokację i zatrzymujemy się na niej. Np.: "Krowy umieją latać." "Używać wiązki fal radiowych do zestrzeliwania samolotów."

    3. Robimy "krok naprzód", do nowego pomysłu. Zadajemy pytania: "Do czego to prowadzi?" Jaki pomysł nam to nasuwa? Np.: "Krowy mogą jeść liście z małych drzew. Na terenach, gdzie nie ma trawy". "Tak wymyślono radar."

    4. Dokonujemy krok po kroku naprzód - klatka po klatce i analiza.

    5. Szukamy idei przewodniej.

    6. Poszukujemy różnic w stosunku do tego, co normalne.

    7. Poszukujemy zalet w stosunku do tego, co normalne.

    8. Poszukujemy wad w stosunku do tego, co normalne.

    Komentarze:

    Przemyśl poniższe tematy:

    Prowokacje zasłyszane.

    Prowokacje "na opak". Np.: "Sprzedawca płaci kupującemu. Bony towarowe."

    Prowokacje przez odrzucenie przymiotów niezbędnych. Np.: "Cechą stróżującego psa jest szczekanie. PO- Stróżujące psy nie szczekają. Szkolenie inteligentnych psów, które nie szczekają, a pilnują."

    Myślenie życzeniowe. Np.: "Jak wspaniale byłoby ..." "Gdyby zanieczyszczająca fabryka pobierała wodę poniżej ujścia swych ścieków."

    Pomysły urągające zdrowemu rozsądkowi. Np.: "PO - Każdy obywatel codziennie głosuje nad decyzjami rządu" "Głosowanie przez włączanie i wyłączanie piecyków elektrycznych w określonej godzinie.

    Ćwiczenia:

    Wymyśl prowokacje lub dokonaj kroku naprzód:

    1. Zbiórka na cele dobroczynne.

    2. Telefony.

    3. Każdy pracownik sam decyduje, ile przepracuje dziś godzin.

    4. Telewizory wyświetlają w rogu ekranu ilość czasu emisji w tygodniu.

    (Źródło: de Bono 1994)

    S P - SŁOWO PRZYPADKOWE

    Podsumowanie: Poszukujemy przypadkowych słów i łączymy z nimi nasze idee, problemy, propozycje rozwiązania.

    Cele: Przerzucenie uwagi na tory myślenia lateralnego, "w bok".

    Procedura:

    1. Losujemy lub wybieramy przypadkowe słowa.

    2. Poszukujemy skojarzeń z naszym problemem.

    Komentarze:

    Chcemy reklamować firmę Herba Life. Znajdujemy przypadkowe słówko "serce". Piszemy: "Ja (rysunek serca) Herba Life.

    Nie czekamy na odpowiednie słowo! Pierwsze wylosowane, nawet jeśli skojarzenie wygląda na absurdalne.

    Ćwiczenia:

    1. Opowiadanie - młotek.

    2. Nakłonić personel do lepszego traktowania klientów - lód.

    3. Brakuje miejsca do parkowania w centrum - kaktus.

    4. Gazeta - balon.

    (Źródło: de Bono 1994)

    TO\LO PO SO\ GO

    Podsumowanie: Postępowanie według pewnych określonych etapów; ich nazwy zapożyczone zostały z języka angielskiego.

    Pięcioetapowa konstrukcja ogólnego użytku.

    To - to - kierunek. Cel i przedmiot namysłu.

    Lo - lo - patrzeć (staroangielskie). Przyjrzenie się sytuacji. Dane wyjściowe do rozważenia.

    Po - provocative operation - prowokacyjna operacja. Rozważenie możliwości., różnych kierunków działania.

    So - so - a więc. Wybór jednej z propozycji rozwiązania.

    Go - go - naprzód! Plan działania i jego realizacja.

    Cele: Lepsza organizacja pracy myślowej.

    Procedura:

    TO - Określamy problem i przestrzeń problemową.

    1. Dokąd idziemy?

    2. Jaki jest nasz cel?

    3. Co chcemy osiągnąć?

    4. Na czym się koncentrujemy?

    LO - Określamy przestrzeń problemową.

    5. Co widzimy?

    6. Co wiemy?

    7. Jakie i czyje interesy musimy wziąć pod uwagę?

    PO - Określamy propozycje rozwiązania.

    8. Jakie mamy alternatywy?

    SO - Określamy najlepszą propozycję rozwiązania.

    9. Co wybieramy?

    10. Oceniamy: ZWI, SiN, IPW.

    GO - Realizujemy wybrane rozwiązanie.

    11. Jaki jest plan działania?

    12. Jak będziemy sprawdzać jego wykonanie?

    Komentarze:

    To bardziej złożona konstrukcja.

    (źródło: de Bono 1994)

    LITERATURA

    Calvin W.: Jak myśli mózg. Wydawnictwo CIS, Warszawa 1997.

    De Bono E.: Naucz się myśleć kreatywnie. Wydawnictwo PRIMA, Warszawa 1995.

    De Bono E.: Naucz swoje dziecko myśleć. Wydawnictwo PRIMA, Warszawa 1994.

    De Bono E.: Parallel Thinking. Penguin Books, London 1994.

    De Bono E.: Serious Creativity. Harper Collins Publishers, London 1992.

    De Bono E.: Sześć butów, czyli sześć sposobów działania. Wydawnictwo MEDIUM, Warszawa 1997.

    De Bono E.: Water logic. Penguin Books, London 1994.

    Dewey J.: Jak myślimy. PWN, Warszawa 1988.

    Dillow L.: Twórcza partnerka. Wydawnictwo "Koinonia", Ustroń 1993.

    Drouin C., Dubos A.: Sprawdź zdolności i inteligencję swojego dziecka. Dobrucki i Malicki DMS, Otwock 1993.

    Fobes R.: Pomysł na każdą okazję. Wydawnictwo "Ravi" 1998.

    Gazzaniga M.: O tajemnicach ludzkiego umysłu. Książka i Wiedza, Warszawa 1997.

    Gozdek - Michaelis K.: Rozwiń swój genialny umysł. Wydawnictwo J&BF, Warszawa 1996.

    Góralski A. (red.): Zadanie, metoda, rozwiązanie. Zbiory 1 - 5. Wydawnictwo Naukowo - Techniczne, Warszawa 1977 - 1984.

    Góralski A.: Twórcze rozwiązywanie zadań. PWN, Warszawa 1980.

    Grzywa A.: Tendencyjność myślenia. Wydawnictwo "Delfin", Lublin 1995.

    Guildford J.P.: Natura inteligencji człowieka. PWN, Warszawa 1978.

    Kozielecki J.: Psychologiczna teoria decyzji. PWN, Warszawa 1977.

    Kozielecki J.: Zagadnienia psychologii myślenia. PWN, Warszawa 1966.

    Lindsay P., Norman D.: Procesy przetwarzania informacji u człowieka. PWN, Warszawa 1984.

    Lumsdaine E., Lumsdaine M.: Creative Problem Solving. McGraw-Hill, New York 1995.

    National Institute of Business Management: Sztuka podejmowania decyzji. Znak - Signum, Kraków 1994.

    Nęcka E.: Proces twórczy i jego ograniczenia. Oficyna Wydawnicza "IMPULS", Kraków 1995.

    Nęcka E.: Trening twórczości. Polskie Towarzystwo Psychologiczne pracownia Wydawnicza, Olsztyn 1992.

    Nęcka E.: TROP ... Twórcze Rozwiązywanie problemów. Oficyna Wydawnicza "IMPULS", Kraków 1994.

    Penc J.: Decyzje w zarządzaniu. Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1995.

    Pokras S.: Systematic problem - solving and decision making. Kogan Page, London 1990.

    Rogers B.: Jak rozwiązywać swoje problemy. Książka i Wiedza, Warszawa 1995.

    Roine E.: Psychodrama. Wydawnictwo "KONTAKT", Opole 1994.

    Russo J.E., Schoemaker P.J.: Confident decision making. Piatkus, London 1989.

    Przewoźnik, J. (1999). Wybrane metody rozwiązywania problemów. [Online].
    Protokół dostępu: www.janprzewoznik.pl/artykuly/metody.php.
    [1999, December 31].

    Cytat
    Zadaj sobie pytanie... bezlitosne:
    Czy emanuję zaufaniem?
    EMANUJĘ!
    To wielkie słowo.
    Czy mam
    "posmak zaufania"?
    Pomyśl nad tym. Starannie.

    Tom Peters
    Ciekawostka
    Ilu studentów przyznało się, że oszukiwali, aby poprawić sobie opinię lub oceny na studiach?
    Aktualny temat
    W jakich sytuacjach masz zaufanie do siebie?
    Przykłady Twojej:
     Prawości
     Dobrych intencji
     Umiejętności
     Rezultatów osiągniętych
    Pytanie tygodnia

    W słynnych eksperymentach Mereditha Belbina zespoły "Apollo", złożone z osób o najwyższych wynikach w teście inteligencji, wygrywały z innymi zespołami...

    3 razy na 25 gier
    6 razy na 25 gier
    9 razy na 25 gier
    12 razy na 25 gier
    15 razy na 25 gier
    18 razy na 25 gier
    21 razy na 25 gier
    24 razy na 25 gier
    25 razy na 25 gier

    Ankieta

    Co sądzisz o stronie?

    0 - zupełnie nieciekawa
    1
    2
    3
    4
    5
    6
    7
    8
    9
    10 - bardzo ciekawa

    Copyright © by Jan Przewoźnik, 2013